ડેન્ગ્યુની ગેરમાન્યતાઓ અને વાસ્તવિકતા: પપૈયાના પાન કે કિવી શું ખરેખર પ્લેટલેટ વધારી શકે છે?

• ગેરમાન્યતાઓનું અંડરવર્લ્ડ: પપૈયાના પાન, કિવી કે અન્ય ઘરેલું નુસ્કાઓને ડેન્ગ્યુની પ્રમાણભૂત સારવાર માની લેવાની ભૂલ ન કરવી.
• સ્વચ્છ પાણીમાં પ્રજનન: ડેન્ગ્યુના મચ્છર ગંદકીમાં નહીં પરંતુ ઘરોમાં રહેલા ચોખ્ખા અને બંધિયાર પાણીમાં પેદા થાય છે.
• ક્રિટિકલ ફેઝ: તાવ ઉતર્યા પછીનો સમય સૌથી વધુ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે, તેથી ડૉક્ટરની સલાહ અનિવાર્ય છે.
• પ્રમાણભૂત સારવાર: સોશિયલ મીડિયા પર ભટકવાને બદલે હાઇડ્રેશન અને તબીબી દેખરેખ પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.

વડોદરા: ચોમાસાની સિઝનમાં મચ્છરોના ઉપદ્રવ સાથે જ ડેન્ગ્યુના કેસોમાં મોટો વધારો થતો હોય છે. આ રોગ અંગે લોકોમાં અસંખ્ય ગેરમાન્યતાઓ પ્રવર્તતી હોય છે, જેના કારણે દર્દીઓ ઘણીવાર સોશિયલ મીડિયા પર મળતી અધૂરી માહિતીના આધારે ખોટા નિર્ણયો લેતા હોય છે. આ અંગે વડોદરાના તબીબ ડૉ. પિયુષ પટેલે ડેન્ગ્યુ અંગેની 10 મોટી ગેરમાન્યતાઓ અને તેના વાસ્તવિક તથ્યો ઉજાગર કર્યા છે.

🧐મુખ્ય ગેરમાન્યતાઓ અને સત્ય:

1. પપૈયાના પાનનો રસ અને પ્લેટલેટ:

ભારતમાં સૌથી મોટી માન્યતા એ છે કે પપૈયાના પાનનો રસ પ્લેટલેટ તરત વધારી દે છે. પરંતુ, WHO, ICMR કે CDC દ્વારા તેને પ્રમાણભૂત સારવાર તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યું નથી. મોટાભાગના દર્દીઓમાં પ્લેટલેટ જાતે જ સુધરી જાય છે.

2. કિવી ફળની ચમત્કારી અસર:

કિવી પૌષ્ટિક છે અને તેમાં વિટામિન્સ તથા એન્ટિઓક્સિડન્ટ્સ હોય છે, પરંતુ તે સીધા પ્લેટલેટ વધારે છે તેવો કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી. તે સામાન્ય ખોરાક તરીકે લઈ શકાય, પણ તે કોઈ દવા નથી.

3. પ્લેટલેટ ઓછા એટલે દર્દી ગંભીર?

માત્ર પ્લેટલેટનો આંકડો જોઈને ગંભીરતા નક્કી થતી નથી. ઘણા દર્દીઓમાં પ્લેટલેટ 20,000 સુધી પહોંચવા છતાં રક્તસ્ત્રાવ થતો નથી, જ્યારે કેટલાકમાં પ્લેટલેટ વધુ હોવા છતાં પ્લાઝ્મા લીકેજ જેવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.

4. ડેન્ગ્યુ માત્ર ગંદા પાણીમાં થાય છે?

આ સૌથી ખતરનાક ગેરમાન્યતા છે. ડેન્ગ્યુ ફેલાવતો ‘એડિસ એજિપ્ટી’ મચ્છર ફ્લાવર પોટ, AC ની ટ્રે, RO નું વેસ્ટ પાણી, જૂના ટાયર અને પક્ષીઓના પાણીના વાસણો જેવા સ્વચ્છ અને સ્થિર પાણીમાં પ્રજનન કરે છે.

5. શું ડેન્ગ્યુનો મચ્છર માત્ર ગરીબ વિસ્તારોમાં જ હોય?

બિલકુલ નહીં. આ મચ્છરને મોટા તળાવ નહીં પરંતુ નાના પાણીના પાત્રો જોઈએ છે, તેથી તે બંગલા અને હાઇ-ફાઇ એપાર્ટમેન્ટ્સ જેવા ઉચ્ચવર્ગીય વિસ્તારોમાં પણ ઝડપથી ફેલાય છે.

6. તાવ ઉતરી ગયો એટલે જોખમ પૂરું?

વાસ્તવમાં ડેન્ગ્યુનો સૌથી જોખમી સમય તાવ ઉતર્યા પછી એટલે કે ‘ક્રિટિકલ ફેઝ’ દરમિયાન શરૂ થાય છે. ત્રીજાથી સાતમાં દિવસ દરમિયાન પ્લાઝ્મા લીકેજ થઈ શકે છે, તેથી આ સમયે વિશેષ સાવચેતી જરૂરી છે.

7. એન્ટિબાયોટિક્સથી ડેન્ગ્યુ મટે?

ડેન્ગ્યુ એ વાયરલ રોગ છે, જ્યારે એન્ટિબાયોટિક્સ માત્ર બેક્ટેરિયા સામે કામ કરે છે. ડેન્ગ્યુમાં બિનજરૂરી એન્ટિબાયોટિક્સ લેવાથી કોઈ ફાયદો થતો નથી, ઉલટું ‘એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ’નું જોખમ વધે છે.

8. એકવાર ફોગિંગ થાય એટલે મચ્છર ખતમ?

ફોગિંગ માત્ર ઉડતા પુખ્ત મચ્છરોને મારે છે, પરંતુ ઈંડા અને લાર્વા પાણીમાં જ રહે છે. તેથી મચ્છરના નાશ માટે ‘સોર્સ રિડક્શન’ (પાણી ભરાવા ન દેવું) સૌથી અસરકારક ઉપાય છે.

👨‍⚕️તબીબી સલાહ:

ઘરગથ્થુ ઉપચારો કે પૌષ્ટિક પૂરકો માત્ર સહાયક બની શકે છે, પરંતુ તે તબીબી સારવારનો વિકલ્પ નથી. સાચી સારવાર પૂરતા પ્રવાહી, તબીબી દેખરેખ અને સમયસરની તપાસ પર જ આધારિત છે.