અરવલ્લી કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો નિર્ણય: પોતાના જ ચુકાદા પર લગાવી રોક, પર્યાવરણપ્રેમીઓની મોટી જીત

નવી દિલ્હી: અરવલ્લી પર્વતમાળાના અસ્તિત્વને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આજે એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક લાવતા, ગત ૨૦ નવેમ્બરના પોતાના જ ચુકાદા પર હાલ પૂરતી રોક લગાવી દીધી છે. જસ્ટિસ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ જજોની બેન્ચે કેન્દ્ર અને સંબંધિત રાજ્યોને નોટિસ ફટકારીને આ મામલે સ્પષ્ટતા માંગી છે.

❓શું હતો સમગ્ર વિવાદ?

વિવાદનું મુખ્ય કારણ કેન્દ્રીય પર્યાવરણ વિભાગની સમિતિએ આપેલી ‘અરવલ્લીની નવી વ્યાખ્યા’ હતી. સમિતિએ ભલામણ કરી હતી કે:

• માત્ર ૧૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા પહાડોને જ ‘અરવલ્લી ગિરિમાળા’ ગણવામાં આવે.
• આ ભલામણને કોર્ટે ૨૦ નવેમ્બરે માન્યતા આપી હતી, જેનાથી ગુજરાત, રાજસ્થાન, હરિયાણા અને દિલ્હીમાં ભારે રોષ ફાટી નીકળ્યો હતો.

⚠️કોર્ટે કેમ લગાવ્યો સ્ટે?

CJI સૂર્યકાંતે સુનાવણી દરમિયાન નોંધ્યું હતું કે સમિતિના રિપોર્ટ અને કોર્ટની ટિપ્પણીઓનો ખોટો અર્થ કાઢવામાં આવી રહ્યો છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે:

• નિષ્પક્ષ અને સ્વતંત્ર મૂલ્યાંકન વગર આ રિપોર્ટ લાગુ કરી શકાય નહીં.
• આગામી આદેશ સુધી સમિતિની કોઈ પણ ભલામણ અમલી બનશે નહીં.
• હવે આ કેસની વધુ સુનાવણી ૨૧ જાન્યુઆરીના રોજ હાથ ધરવામાં આવશે.

🧐 નવી વ્યાખ્યા સામે ઉઠેલા 5 મુખ્ય સવાલો

સુપ્રીમ કોર્ટે આ પાંચ મુદ્દાઓ પર ગહન વિચારણા કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે:

1. શું અરવલ્લીની વ્યાખ્યા સીમિત કરવાથી સંરક્ષિત જંગલ વિસ્તાર ઘટી જશે?
2. શું નવી વ્યાખ્યાથી નોન-અરવલ્લી વિસ્તારોમાં ગેરકાયદે ખાણકામ (Mining) ને વેગ મળશે?
3. જો બે પહાડો વચ્ચે ૭૦૦ મીટરનું અંતર હોય, તો શું વચ્ચેના મેદાની ભાગમાં માફિયાઓ ખાણકામ કરી શકશે?
4. આ પ્રક્રિયામાં પર્યાવરણની સુરક્ષા કઈ રીતે સુનિશ્ચિત થશે?
5. શું અરવલ્લીની મજબૂતાઈ માટે સમગ્ર પર્વતમાળાનું વ્યાપક વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન જરૂરી છે?

📢 લોકોનો વિરોધ અને સરકારનો યુ-ટર્ન

અરવલ્લી બચાવો આંદોલન કરી રહેલા લોકો અને પર્યાવરણપ્રેમીઓને ડર હતો કે નવી વ્યાખ્યાથી માફિયાઓ બેફામ બનશે અને પહાડો નષ્ટ થઈ જશે. વિરોધ એટલો ઉગ્ર હતો કે કેન્દ્ર સરકારે ૨૪ ડિસેમ્બરે નવો આદેશ બહાર પાડીને સ્પષ્ટતા કરવી પડી હતી કે અરવલ્લીમાં કોઈ પણ નવા ખાણકામની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.

સુપ્રીમ કોર્ટના આ સ્ટેથી હાલ પૂરતું અરવલ્લી પર તોળાતું સંકટ ટળ્યું છે. હવે સૌની નજર ૨૧ જાન્યુઆરીની સુનાવણી પર છે, જ્યાં કોર્ટ અરવલ્લીના ભાવિ અને તેની વ્યાખ્યા અંગે અંતિમ નિર્ણય લઈ શકે છે.