આજે આપણે એક એવા વિષય પર વાત કરવા જઈ રહ્યા છીએ જે સમગ્ર માનવજાતના અસ્તિત્વ સાથે જોડાયેલો છે. શીતયુદ્ધના સમયથી ચાલી આવતી અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેની પરમાણુ શસ્ત્ર નિયંત્રણની છેલ્લી મજબૂત કડી – ‘New START’ સંધિ – હવે માત્ર ગણતરીના દિવસોમાં સમાપ્ત થવા જઈ રહી છે. જો આ સંધિનું નવીનીકરણ નહીં થાય, તો 5 ફેબ્રુઆરી 2026 પછી દુનિયામાં પરમાણુ હથિયારો પર કોઈ કાયદાકીય અંકુશ રહેશે નહીં.
📍 શું છે New START સંધિ?
આ સંધિ 2011માં અમલમાં આવી હતી, જેનો મુખ્ય હેતુ પરમાણુ યુદ્ધના ભયને ટાળવાનો હતો. આ સંધિ મુજબ:
- મર્યાદા: અમેરિકા અને રશિયા બંને વધુમાં વધુ 1,550 પરમાણુ શસ્ત્રો જ તૈનાત કરી શકે.
- નિરીક્ષણ: બંને દેશો એકબીજાના પરમાણુ મથકોનું નિરીક્ષણ કરી શકે જેથી પારદર્શકતા જળવાય.
⚠️ કેમ સર્જાયું છે સંકટ?
વર્તમાન સ્થિતિમાં આ સંધિ આગળ વધે તેવી શક્યતા ઓછી દેખાઈ રહી છે, જેના મુખ્ય કારણો છે:
- યુક્રેન યુદ્ધ: રશિયા અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેના સંબંધો ઇતિહાસના સૌથી નીચલા સ્તરે છે.
- ચીનનો ઉદય: અમેરિકા ઇચ્છે છે કે હવે ચીન પણ આ સંધિમાં જોડાય, પરંતુ ચીન હજુ તૈયાર નથી.
- નિરીક્ષણ પર રોક: છેલ્લા કેટલાક સમયથી રશિયાએ અમેરિકાને તેના પરમાણુ મથકો તપાસવાની મંજૂરી આપી નથી.
🔥 જો સંધિ તૂટશે તો શું થશે?
નિષ્ણાતોના મતે, આ સુરક્ષા કવચ તૂટવાથી ત્રણ મોટા જોખમો ઉભા થશે:
- અનિયંત્રિત શસ્ત્રદોડ: બંને દેશો ફરીથી હજારોની સંખ્યામાં નવા પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાનું શરૂ કરી દેશે.
- ભૂલથી યુદ્ધનું જોખમ: જ્યારે પારદર્શકતા ખતમ થાય છે, ત્યારે નાની ગેરસમજ પણ મોટા પરમાણુ યુદ્ધમાં પરિણમી શકે છે.
- આર્થિક બોજ: શસ્ત્રો પાછળ અબજો ડોલરનો ખર્ચ થશે, જે માનવ કલ્યાણના કામોમાં વાપરી શકાયા હોત.
⚖️ નિષ્કર્ષ અને નિષ્ણાતોનો મત
વિશ્વના 87% પરમાણુ હથિયારો આ બે દેશો પાસે છે. જો 5 ફેબ્રુઆરી સુધીમાં કોઈ સમજૂતી નહીં થાય, તો આપણે એક એવા અસુરક્ષિત યુગમાં પ્રવેશીશું જ્યાં કોઈ નિયમ નહીં હોય. હવે આશા માત્ર ‘Risk Reduction’ (જોખમ ઘટાડવા) ની ચેનલો અને હોટલાઇન પર છે.
🫵શું મહાસત્તાઓ પોતાની જવાબદારી સમજશે? કે પછી દુનિયા ફરી એકવાર વિનાશના આરે આવીને ઉભી રહેશે? આ પ્રશ્ન આજે આખી દુનિયા પૂછી રહી છે.
