દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે આજે દીકરીઓના શિક્ષણ અને ગરિમાને લઈને એક ખૂબ જ મોટો અને ક્રાંતિકારી નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. 30 જાન્યુઆરી, શુક્રવારના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માસિક ધર્મ દરમિયાન સ્વાસ્થ્ય અને સ્વચ્છતાની સુવિધા મેળવવી એ માત્ર નીતિનો વિષય નથી, પરંતુ બંધારણના અનુચ્છેદ 21 હેઠળ ‘જીવન જીવવાના મૂળભૂત અધિકાર’નો એક ભાગ છે.
સીન 1: મુખ્ય આદેશ અને સેનેટરી પેડની વ્યવસ્થા
જસ્ટિસ જે.બી. પારદીવાળા અને જસ્ટિસ આર. મહાદેવનની ખંડપીઠે કેન્દ્ર અને તમામ રાજ્ય સરકારોને કડક નિર્દેશ આપ્યા છે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે:
- સરકારી હોય કે ખાનગી, દરેક શાળાએ ધોરણ 6 થી 12 માં ભણતી વિદ્યાર્થિનીઓ માટે મફતમાં સેનેટરી પેડની વ્યવસ્થા કરવાની રહેશે.
- આ સુવિધા શાળાઓએ પરિસરમાં જ ઉપલબ્ધ કરાવવી પડશે જેથી દીકરીઓએ શિક્ષણ અધવચ્ચે છોડવું ન પડે.
🚻શૌચાલય અને પાયાની સુવિધાઓ
માત્ર સેનેટરી પેડ જ નહીં, પરંતુ ગોપનીયતા અને ગરિમાને ધ્યાનમાં રાખીને કોર્ટે અન્ય મહત્વના આદેશો પણ આપ્યા છે:
- દરેક શાળામાં વિદ્યાર્થીઓ અને વિદ્યાર્થિનીઓ માટે અલગ-અલગ શૌચાલય હોવા જોઈએ.
- દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ દિવ્યાંગ મૈત્રીપૂર્ણ (Disabled-friendly) શૌચાલયની વ્યવસ્થા કરવી ફરજિયાત છે.
- જો કોઈ ખાનગી શાળા આ સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેની માન્યતા (Recognition) રદ કરવા સુધીના પગલાં લેવામાં આવશે.
🧐કોર્ટની ભાવુક અને ગંભીર ટિપ્પણી
ચુકાદો આપતા જસ્ટિસ પારદીવાળાએ સમાજને એક ઊંડો સંદેશ આપ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે, “આ નિર્ણય એ દીકરીઓ માટે છે જે ખચકાટને કારણે મદદ નથી માંગી શકતી. માસિક ધર્મને કારણે કોઈ દીકરી શાળાએ ન જઈ શકે તો તે તેની ભૂલ નથી, પરંતુ આપણી વ્યવસ્થા અને વિચારની ભૂલ છે.” કોર્ટે વધુમાં ઉમેર્યું કે ગરિમાપૂર્ણ જીવનનો અર્થ અપમાન અને ભેદભાવ વિના જીવવું છે, અને માસિક ધર્મ સ્વાસ્થ્ય તેમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
🫵આ ઐતિહાસિક નિર્ણયથી દેશભરની લાખો વિદ્યાર્થિનીઓને ફાયદો થશે અને શિક્ષણમાં ડ્રોપ-આઉટ રેટ ઘટાડવામાં મોટી મદદ મળશે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે રાજ્ય સરકારો આ આદેશનું કેટલી ઝડપથી અને અસરકારક રીતે અમલીકરણ કરે છે.
